تبلیغات
سایت تخصصی تلاوت قرآن - سری چهاردهم آموزش حفظ کلام الله مجید
 
سایت تخصصی تلاوت قرآن
" ان هذا القرآن یهدی للتی هی اقوم "
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : مهندس حجت حقیقی
نظرسنجی
بازدید کننده گرامی ، شما مایلید بیشتر به ارائه ی اطلاعات کدام یک از موارد زیر در وبلاگ بپردازم؟




بهترین روش حفظ آیات متشابه

در حـفظ قرآن , به ویژه در اثنای آن, با مسئله‌ای به نام حفظ [آیات همانند] روبه‌رو می‌شویم.برای حـفـظ ایـن آیـات, باید آنها را چند برابر آیات دیگر تكرار كرد تا از دوام بیشتری برخوردار شوند, آیات همانند به شكلهای مختلف دیده می‌شوند.
شیوه حفظ آیات همانند
در حـفظ قرآن , به ویژه در اثنای آن, با مسئله‌ای به نام حفظ [آیات همانند] روبه‌رو می‌شویم.
برای حـفـظ ایـن آیـات, باید آنها را چند برابر آیات دیگر تكرار كرد تا از دوام بیشتری برخوردار شوند, آیات همانند به شكلهای مختلف دیده می‌شوند....

بقیه در ادامه مطلب....
گاه دو یا چند آیه, جز در یك یا دو حرف یا كلمه، باهم شبیه‌اند, مانند آیات 84 آل‌عمران و 136 بقره:
قُلْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ عَلَیْنَا وَمَا أُنْزِلَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَاقَ وَیَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِیَ مُوسَی وَعِیسَی وَالنَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ.
قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَیْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَی إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَاقَ وَیَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِیَ مُوسَی وَعِیسَی وَمَا أُوتِیَ النَّبِیُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ.
ایـن دو آیـه در كـلمات : قل و قولوا, علینا و الینا و علی ابراهیم و الی ابراهیم با یكدیگر تفاوت دارند.
افزون بر این, در آیه دوم واژه و ما اوتی دو بار تكرار شده است.
این همانندی به شكلی دیگر در سوره انشراح دیده می‌شود: فان مع العسر یسرا؛ ان مع العسر یسرا.
این دو آیه تنها در فای آغازین تفاوت دارند.
گاه این شباهت تنها در پایان آیات است, مانند آیات 1 احزاب و30 دهر:
یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللَّهَ وَلا تُطِعِ الْكَافِرِینَ وَالْمُنَافِقِینَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِیماً حَكِیماً.
وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِیماً حَكِیماً.
زمانی نیز این تشابه تنها در صدر آیات است, مانند آیات 10 و116 آل‌عمران:
إِنَّ الَّذِینَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِیَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلا أَوْلادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً وَأُولَئِكَ هُمْ وَقُودُ النَّارِ.
إِنَّ الَّذِینَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِیَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلا أَوْلادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً وَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ.
گـاه دو آیه با یكدیگر همانند است, ولی كلمات متفاوت نیز در آنها به چشم می‌خورد, مانند آیات 100 و 149 آل‌‌عمران:
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ تُطِیعُوا فَرِیقاً مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْكِتَابَ یَرُدُّوكُمْ بَعْدَ إِیمَانِكُمْ كَافِرِینَ.
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ تُطِیعُوا الَّذِینَ كَفَرُوا یَرُدُّوكُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِینَ.
بـرخـی اوقـات تـنـها عبارت میانی دو آیه با یكدیگر شبیه است و در صدر و پایانشان تفاوت دیده می‌شود, مانند آیات اول صف و جمعه:
سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِیزُ الْحَكِیمُ.
یُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الْأَرْضِ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ الْعَزِیزِ الْحَكِیمِ.
بـی‌تـردیـد شـكلهای همانندی بسیار است و بررسی همه آنها ما را از هدف اصلی باز می‌دارد.
آنـچـه بـدیـن مـجـمـوعه مرتبط است, شیوه به خاطر سپردن آنهاست.
در این باره, روشهای متعددی وجود دارد كه عبارت است از:
1. تكرار
برای حفظ و استقرار آیات همانند, باید آن ها را چند برابرآیه های معمولی تكرار كرد
2. روش مقایسه
مـقـایـسـه یعنی كنار هم قرار دادن آیات همانند و به حافظه سپردن دقیق موارد اختلاف آنها, بـرای مـثـال وقـتـی آیـه هـای 136 بقره و 84 آل‌عمران را كنار هم می‌نهیم و دقت می‌كنیم, درمـی‌یـابـیـم كه آیه 136 بقره كلمه قولوا دارد و آیه 84 آل‌عمران قل در اولی الی و در دیـگری علی دیده می‌شود. افزون بر این, در اولی اوتی دو بار تكرار شده است. پس این دو آیه در سه مورد با یكدیگر اختلاف دارند.
وقتی آیات همانند را یك جا قرار دهیم و با یكدیگر مقایسه كنیم, در حافظه بهتر جای می‌گیرند و از دوام بیشتری برخوردار می‌شوند.
3. روش تناسب
یـكی از بهترین و سودمندترین راههای حفظ آیات همانند, روش تناسب صدر و ذیل است كه در فـن بدیع تمكین خوانده می‌شود.
تمكین یعنی آن كه ذیل آیه با صدر آن در معنا تناسب دارد, برای مثال در آیه 103 انعام می‌خوانیم:
لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ یُدْرِكُ الْأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ.
او [خدا] را هیچ چشمی درنمی‌یابد و او بینندگان را مشاهده می‌كند, و او نامرئی و آگاه است.
بـی‌تـردیـد وقـتـی چـیـزی لطیف باشد چشمها از دیدنش ناتوانند.
بنابراین, كلمه اللطیف با جـمـلـه لاتدركه الابصار مناسبت دارد.
افزون بر این, هركس از حقیقت اشیا آگاه باشد, خبیر خوانده می‌شود. پس كلمه الخبیر با جمله و هو یدرك الابصار متناسب است.
در آیه 16 نساء نیز می‌خوانیم:
وَالَّذَانِ یَأْتِیَانِهَا مِنْكُمْ فَآذُوهُمَا فَإِنْ تَابَا وَأَصْلَحَا فَأَعْرِضُوا عَنْهُمَا إِنَّ اللَّهَ كَانَ تَوَّاباً رَحِیماً.
هـركـس از مـسـلـمانان كردار ناشایست مرتكب شود چه زن چه مرد, آنها را با سرزنش بیازارید. چنانچه توبه كردند, متعرض آنها نشوید, زیرا خداوند توبه خلق را می‌پذیرد و مهربان است.
در صدر این آیه جمله فان تابا و اصلحا و در پایان آن صفات توابا و رحیما ذكر شده است كه با تابا و اصلحا تناسب دارد.
البته گاه میان كلمات و عبارات صدر و ذیل آیه به ظاهر تناسبی مشاهده نمی‌شود, ولی با دقت و تامل بیشتر می‌توان رگه‌های تناسب را شناسایی كرد.
4. روش قرداد
قرداد یعنی رمزی كه حافظ قرآن برای به خاطر سپردن دقیق آیات همانند درست می‌كند.
البته ایـن رمز گاه معنا و مفهوم روشنی ندارد و تنها حافظ را در تداعی الفاظ آیات یاری می‌دهد, برای مثال در آیات 176 و 177 و 178 سوره آل‌عمران به ترتیب می‌خوانیم:
وَلا یَحْزُنْكَ الَّذِینَ یُسَارِعُونَ فِی الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ یَضُرُّوا اللَّهَ شَیْئاً یُرِیدُ اللَّهُ أَلَّا یَجْعَلَ لَهُمْ حَظّاً فِی الْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ.
إِنَّ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ بِالْأِیمَانِ لَنْ یَضُرُّوا اللَّهَ شَیْئاً وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ.
وَلا یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ كَفَرُوا أَنَّمَا نُمْلِی لَهُمْ خَیْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّمَا نُمْلِی لَهُمْ لِیَزْدَادُوا إِثْماً وَلَهُمْ عَذَابٌ مُهِینٌ.
بـرای حـفظ آخر این آیات ـ كه با یكدیگر همانند است ـ قرارداد [عام] سودمند می‌نماید. سه حرف [ع], [الف] و [م] به ترتیب حروف آغازین كلمات [عظیم], [الیم] و [مهین] است و نشان می‌دهد كه ایـن كـلـمـات بـه تـرتیب [عظیم, الیم و مهین] در این سه آیه آمده است.
در آیه 154 آل‌عمران می‌خوانیم:
ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَیْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ .... وَلِیَبْتَلِیَ اللَّهُ مَا فِی صُدُورِكُمْ وَلِیُمَحِّصَ مَا فِی قُلُوبِكُمْ وَاللَّهُ عَلِیمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ.
در ایـن آیـه, كـلمه‌های صدوركم و قلوبكم به‌طور معمول اشتباه می‌شود. در این جا, می‌توان مـقـدم بـودن حـرف [ص] بـر [ق] درحـروف الفبا را رمز قرار داد و در زمان تردید با توجه به این رمز دریافت كه صدوركم پیش از قلوبكم قرار دارد.

این قراردادها بیشتر شخصی و مبهم است، ولی رمزهای غیرمبهم و قابل استفاده برای همگان نیز وجود دارد كه چند نمونه از آن عبارت است از:
الف. در قرآن همواره كلمه ولی بر نصیر مقدم است, مانند آیات زیر: وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِأَعْدَائِكُمْ وَكَفَى بِاللَّهِ وَلِیّاً وَكَفَى بِاللَّهِ نَصِیراً.
إِنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ یُحْیِی وَیُمِیتُ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِیٍّ وَلا نَصِیرٍ.
وَمَا لَكُمْ لا تُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْیَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِیّاً وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِیراً.
ب. در قرآن همیشه سمیع پیش از علیم آمده است, مانندآیات زیر:
وَإِذْ یَرْفَعُ إِبْرَاهِیمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَإِسْمَاعِیلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ.
فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ مَا آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا هُمْ فِی شِقَاقٍ فَسَیَكْفِیكَهُمُ اللَّهُ وَهُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ.
فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ مَا سَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثْمُهُ عَلَى الَّذِینَ یُبَدِّلُونَهُ إِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ.

***با آرزوی تعجیل در فرج آقا امام زمان عجل الله فرجه***


روشهای دیگری برای حفظ آیات مشابه قرآن
راه اول: توجه معنای آیات
راه دوم: رمزیابی از الفاظ
راه سوم: توجه به كتابت و محل آیات در صفحة قرآن كریم
راه چهارم: توجه به برخی نكات


در آیات قرآن كریم آیات فراوانی وجود دارند كه به دلیل شباهتهایی كه به یكدیگر دارند، كار حفظ را مقداری دچار مشكل و سختی می‌كنند . حافظ موفق و برتر كسی است كه بتواند این آیات مشابه را با دقت تمام و بدون اشتباه تلاوت كند . برای جلوگیری از اشتباه در آیات مشابه راههایی وجود دارد كه آنها را بر می‌شمریم.
در تفاوتهای آیات مشابه دقت كنید. پیش از ذكر این راهها، باید دانست كه بهترین راه جلوگیری از اشتباه این است كه شما آیات مشابه را در كنار هم یادداشت كنید و با دقت در اختلافها و تفاوتها‌ی آنها ، راهی را برای جلوگیری از اشتباه برای خودتان برگزینید ؛ همان گونه كه اگر دو برادر دوقلو را در كنار هم قرار ندهید و در تفاوتهای آنها دقت نكنید ، همیشه در تشخیص این دو از یكدیگر اشتباه خواهید كرد ؛ مثلاً اگر به این نكته پی بردید كه یكی از این دو برادر قدی كوتاه‌تر از دیگری دارد و نام او حسین و دیگری حسن نام دارد ، در این صورت ، هرگاه این دو برادر را با هم ببینید ، بلافاصله پی می‌برید كه كدام حسین است و كدام یك حسن.
آیات مشابه آن هم همین گونه است. باید آیات قرآن را در كنار هم ثبت كنید و با دقت در ویژگی‌ها و تفاوتهایشان، آنها را از یكدیگر تمییز دهید.
از تجربه استادان بهره‌گیری كنید حتماً حافظان قرآن سعی كنند كه در جلسات حفظ حضور یابند و از تجربیات استاد حفظ بهره ببرند ؛ چرا كه حافظان قرآن در طول مدتی كه به حفظ مشغول بوده‌اند ، نكاتی را برای جلوگیری از اشتباه تجربه كرده‌اند كه می‌‌‌توانید از این تجربیات بهره‌مند شوید و برتسلط خودتان بیفزایید.
راههای جلوگیری از خطا در آیات مشابه برای جلوگیری از اشتباه آیات چند راه وجود دارد كه هر یك می‌توانند درصد خطا و اشتباه حافظ قرآن را كاهش دهند.
راه اول: توجه معنای آیاتحافظ قرآن ، باید با توجه به معنای آیات الهی به سرّ اختلاف این آیات پی ببرد . اگر كسی با توجه به معنا ، آیات را حفظ كند ، به طور طبیعی اشتباهات او بسیار كاهش می‌یابد .
 یكی از دانشمندان علوم قرآنی نقل می‌كند كه در بیابانی به عرب بادیه نشینی رسیدم و آیه 38 از سورة مبارك مائده را برای او تلاوت كردم : «و السارق و السارقة فاقطعوا ایدیهما جزاء بما كسبا نكالاً من الله و الله عزیز حكیم » ؛ یعنی دستهای مرد وزن سارق را قطع كنید . این دانشمند می‌گوید : انتهای آیه را من به اشتباه این گونه تلاوت كردم: و الله غفور الرحیم . عرب بادیه نشین گفت : من با قرآن آشنا نیستم ، اما فكر می‌كنم این قسمت از آیه را اشتباه خواندید ؛ چون این دستور الهی ، یعنی دستور به قطع دست دزد ، با صفت و رحمت الهی سازگاری ندارد . مرد دانشمند می‌گوید : وقتی كه دقت كردم متوجه شدم كه آیه این گونه پایان یافته : و الله عزیز حكیم ؛ یعنی خدای متعال حكمت فوق العاده‌ای دارد و شكست ناپذیر است.
از این قصه نتیجه می‌گیریم كه با دقت در مضمون آیات می‌توانیم پی ببریم كه مثلاً در انتهای آیه چه جمله‌ای مناسبت تر است و می‌تواند بین بخشهای مختلف آیه پیوند برقرار كند و آیه راحت‌تر در ذهن ما باقی بماند.
مثالی را برای جلوگیری از تشابه آیات با توجه به معانی ذكر می‌كنم : در سورة مبارك انعام در انتهای آیات 151، 152، 153 آیه سه جمله وجود دارد كه كاملاً به یكدیگر شبیه هستند . در آیه 151 این جمله است : « ذلكم و صّاكم به لعلكم تعقلون . در آیه آمده « ذلكم وصّاكم به لعلكم تذكّرون » و آیه 153 نیز چنین است : « ذلكم وصّاكم به لعلّكم تتّقون » . این سه آیه فقط در یك كلمه با یكدیگر متفاوت‌اند و آن كلمه‌های : «تعقلون» ، « تتقون» ، و «تذكّرون» هستند . اگر به معنای این سه آیه دقت كنیم ، می‌بینیم ارتباطی معنوی ، معقول و منطقی بین این سه آیه برقرار است : آیه اول سخن از تعقل به میان می‌آورد : «لعلكم تتقون». آیه دوم از تذكّر و یاد آوری سخن می‌گوید : « لعلكم تذكّرون» و آیه سوم دربارة تقواست : «لعلكم تتقون» . این سه آیه ، سه مرحله از مراحل رشد انسان را بیان می‌كنند : مرحله اول تعقل است كه انسان باید ذهن و فكر خود را به كار بیندازد و در حقایق عالم هستی اندیشه كند . مرحله دوم مرحله تذكّر است ؛ یعنی بعد از اینكه به واقعیتهایی دست پیدا كرد ، این واقعیت‌ها را برای خود بازگو كند ، به یاد خود آورد و به خود تلقین كند . و مرحله سوم ، كه نتیجه این سه مرحله است ، رسیدن به آن صفت عالی و نورانی تقواست . می‌بینیم كه با توجه به معنای این سه آیه ارتباط بسیار روشنی بین آنها وجود دارد كه از اشتباه جلوگیری خواهد كرد.
راه دوم: رمز یابی از الفاظاگر نتوانستیم با توجه به معانی ، علامتی را برای جلوگیری از اشتباه مشخص كنیم ، می‌توانیم در مثالی كه گفته شد ، از هر فعل ، یك حرف را به عنوان علامت انتخاب كنیم و از كنار هم قرار دادن آنها ، كلمه‌ای را به عنوان رمز بسازیم و آن را در ذهن‌خودمان ثبت كنیم تا هر وقت به این مجموعه آیات رسیدیم ، این كلمه را در ذهن تداعی كنیم و از اشتباه مصون بمانیم ؛ مثلاً در این مثال می‌توانیم از كلمه «تعقلون» حرف «ع» ، از كلمه «تذكرون» حرف «ذ» و از كلمه «تتقون» حرف «ت» كلمه «عذت» یعنی به خدا پناه بردم بسازیم . این كلمه می‌تواند رمزی میان این آیات باشد.
مثال دیگر: در سورة مبارك بقره، آیه 136 آمده است : «قولول آمنّا بالله و ما أنزل إلینا...» . و در سورة مبارك آل عمران نیز ، آیه 84 مشابه آیه قبل است : «قل آمنا بالله و ما انزل علینا » . تفاوت این دو در كلمه‌های «الینا» و «علینا» است . برای انتخاب رمز ، می‌توانیم حروف «ع» را برای آیه سورة آل عمران برگزینیم ؛ چون حرف« ع» هم جزء حروف «علینا» است و هم یكی از حروف كلمه «آل عمران» است.
راه سوم: توجه به كتابت و محل آیات در صفحة قرآن كریماین شیوه را با مثالی توضیح می‌دهم . ما در آیات مختلف قرآن می‌بینیم كه گاه خداوند می‌فرماید : « من فی السماوات و من فی الارض » و گاهی در آیات دیگر این جمله با یك «مَنْ» تكرار می‌شود: «من فی السموات و الارض». بنده با مراجعه به تمام آیاتی كه در آنها كلمه «مَنْ» دوبار تكرار شده ، متوجه شده‌ام كه تمام این آیات در صفات سمت چپ قرآن نوشته شده‌اند . بدین وسیله توانستم یك علامت و قاعده‌ای س آیه‌ای كه در آنها این كلمه 2 بار تكرار شده است و در صفحات سمت چپ قرآن قرارگرفته‌اند ، عبارت‌اند از:
سوره مبارك یونس ، آیه 66 : «الا ان الله من فی السموات و من فی الارض» سورة مبارك حج ، آیه 18: «الم تر أن الله یسجد لهم من فی السموات و من فی الارض» سورة مبارك نمل، آیه 87: «و یوم ینفخ فی الصور ففزع من فی السموات و من فی الارض» و آیه چهارم، سوره زمر، آیه 68: «و نفخ فی الصّور فصعق من فی السموات و من فی الارض».
راه چهارم: توجه به برخی نكاتاگر در آیات مشابه دقت كنیم ، گاهی متوجه نكاتی می‌شویم كه آن به ما كمك فراوانی می‌كنند . برخی اوقات می‌بیند كه یكی از دو آیه مشابه ، در یك سورة خاص تكرار شده و آیة دیگر در سوره دیگر ؛ مثلاً تعبیر «علیم حكیم» و تعبیر «حكیم علیم» هر دو در قرآن به كار رفته است . با دقت در آیات قرآن متوجه ‌‌‌می‌شویم كه تعبیر «علیم حكیم» مخصوص سورة یوسف است و تعبیر ‌«حكیم علیم» مخصوص سوره انعام. با توجه با این نكته ، هر وقت با این تعابیر رسیدیم ، باید ببینیم كه كدام را می‌خوانیم ؛ اگر سوره انعام باشد ، بلافاصله می‌گوئیم : «حكیم علیم» اگر سورة یوسف باشد می‌گوییم: «علیم حكیم».
حافظان می‌توانند به ابتكار خود ، علاوه بر این شیوه‌ها ، از روشهای دیگری برای جلوگیری از اشتباه در آیات مشابه به بهره بگیرند ، اما باید حتی المقدور سعی كنیم با كمك آیات قبل و بعد و با توجه به فضای آیه ، از تشابه آیات جلوگیری كنیم ؛ زیرا استفاده از رموز و علامتها ، اگر چه در مواقع ضروری است ، ولی این آفت را هم دارد كه ممكن است ذهنمان بیش از حد مشغول این رموز شود و از توجه و تسلط به اصل آیات باز بمانیم.
*و سیعلم الذین ظلموا ای منقلب ینقلبون*

نوع مطلب : آموزش حفظ، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
چهارشنبه 4 شهریور 1394 22:48
فکر کنم دیگه بهتر بتونم قران حفظ کنم
مهندس حجت حقیقی بنده عزیزانی هستن که با بنده کار میکنن و حفظ خوبی هم دارن. خواستید کمکتونم میکنم تا شروع کنید
یکشنبه 11 خرداد 1393 12:56
ممنون...مفید بود
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی

سوره قرآن